Tiếp cận tác phẩm văn học giúp bé phát triển trí tuệ (P1)

các vấn đề về giáo dục, trao đổi kinh nghiệm học tập

Tiếp cận tác phẩm văn học giúp bé phát triển trí tuệ (P1)

Gửi bàigửi bởi TranLeTam » Thứ 3 Tháng 12 01, 2015 2:48 pm

Từ lâu, người ta đã nhận thấy văn học là nguồn suối không cạn của tri thức, là kinh nghiệm sống mà con người cần tiếp thu và phát triển. Người ta cũng thấy rõ vị trí sức mạnh riêng của tác phẩm văn học trong sự nghiệp giáo dục nói chung và giáo dục trẻ em mầm non nói riêng. Nó trở thành nội dung và phương tiện hữu hiệu để giáo dục trẻ. Nhà nghiên cứu và phê bình văn học Nga lỗi lạc V.G.Bielinxki đã từng nói: “Một tác phẩm viết cho thiếu nhi là để giáo dục mà giáo dục là một sự nghiệp vĩ đại vì nó quyết định số phận con người”. (V.G.Bielinxki toàn tập, Tập IV, Mátxcơva, NXB Viện hàn lâm khoa học Liên Xô, 1954, trang 79).

tác phẩm văn học sẽ giúp bé phát triển trí tuệ

Văn học xây dựng hình tượng bằng chất liệu ngôn từ. Ngôn từ với tư cách là chất liệu của văn học có những khả năng ưu thế đặc biệt đối với mỗi người. Trong đời sống, ngôn từ cũng là phát ngôn của một chủ thể lời nói mà ai cũng có thể hiểu và tiếp thu. Trong thơ ca và truyện kể chứa đầy những nội dung lí thú, những hình tượng nghệ thuật trong sáng, vốn ngôn từ giàu chất mĩ cảm, nguồn tưởng tượng giàu có. Trí tưởng tượng là nhiên liệu của sự sáng tạo, đổi mới. Nếu chỉ xét riêng tác dụng kích thích trí tưởng tượng thôi cũng đã thấy văn học cần thiết biết chừng nào đối với lứa tuổi mẫu giáo, “Lứa tuổi cần hoạt động thật nhiều để cho trí tưởng tượng trần ngập tâm hồn.” (Karen Eden Haumare, những phương pháp và điều kiện cho trẻ vui chơi, tổ chức radda Barnen).

Chính những yếu tố đó đã lôi cuốn trẻ em, đem lại cho các em niềm vui sướng và cũng vì thế nó có ý nghĩa lớn trong giáo dục trẻ em trước tuổi đến trường phổ thông.

Nói đến chức năng của văn học là nói đến mục đích, ý nghĩa xã hội của văn học. Mĩ học và lí luận nghệ thuật Mácxít hiện nay cho rằng văn học có nhiều chức năng, song có các chức năng chủ yếu sau: Chức năng nhận thức, chức năng giáo dục và chức năng thẩm mĩ. Với các chức năng ấy, văn học có ưu thế đặc biệt trong việc thực hiện các nhiệm vụ giáo dục trẻ em trước tuổi học đường.

Như vậy, có thể nói cho trẻ làm quen với văn học góp phần mở rộng nhận thức phát triển trí tuệ, giáo dục đạo đức giáo dục thẩm mĩ, phát triển ngôn ngữ, hứng thú “đọc” sách, kĩ năng đọc và kể tác phẩm cho trẻ.

Cũng cần lưu ý thêm rằng: Một nhận thức đúng đắn về nhiệm vụ tổ chức hoạt động làm quen với tác phẩm văn học trong trường mầm non chỉ thực sự có
được trên cơ sở những hiểu biết thấu đáo về bản chất tác phẩm văn học, về đặc điểm đối tượng giáo dục, về nhiệm vụ chính trị xã hội đặt ra trong những giai đoạn lịch sử cụ thể, về đặc điểm xã hội vùng miền (địa phương) nơi trường mầm non được xây dựng.

Quan điểm hệ thống, quan điểm tiếp cận tích hợp của giáo dục mẫu giáo cũng đã chỉ ra phải xác lập mỗi liên hệ gắn bó chặt chẽ giữa môn “Làm quen với văn học” với các môn học khác, có như vậy mới tạo nên sức mạnh đồng bộ, tổng hợp, tác động đến sự phát triển nhân cách trẻ một cách toàn diện.

Làm quen với tác phẩm văn học góp phần giáo dục đạo đức (P2)
Làm quen với tác phẩm văn học góp phần giáo dục thẩm mĩ (P3)
Làm quen với tác phẩm văn học góp phần phát triển ngôn ngữ (P4)
Sửa lần cuối bởi TranLeTam vào ngày Thứ 4 Tháng 12 16, 2015 8:58 am với 4 lần sửa trong tổng số.
TranLeTam
Thành viên tích cực
 
Bài viết: 125
Ngày tham gia: Thứ 4 Tháng 11 04, 2015 11:17 am

Tiếp cận các tác phẩm văn học sẽ giúp bé phát triển trí (P1)

Gửi bàigửi bởi TranLeTam » Thứ 3 Tháng 12 01, 2015 3:01 pm

Ý nghĩa nhận thức của văn học nghệ thuật là ở chỗ giúp con người biết cái gì, có thêm cái gì, những tri thức gì?

Trẻ em luôn khao khát nhận thức, khám phá thế giới hiện thực xung quanh. Các em muốn biết tất cả, muốn thâu tóm tất cả lí do tồn tại của cuộc sống vào khối óc bé nhỏ của mình. Thế giới xuất hiện trước mắt trẻ với toàn bộ sự phong phú, phức tạp của nó. Trong điều kiện đó, những câu ca dao, bài thơ, truyện kể là những bài học đầu tiên giúp các em nhận thức thế giới, định hướng cơ bản trong môi trường xung quanh, giúp các em chính xác hóa những biểu tượng đã có về thực
tế xã hội, dần dần từng bước cung cấp cho các em những khái niệm mới và mở rộng kinh nghiệm sống.

tác phẩm văn học sẽ giúp bé phát triển trí tuệ

Theo H.Read, một đại diện lớn của nền giáo dục Anh nhận định rằng: Mục đích của giáo dục thông qua tác phẩm nghệ thuật chính là khả năng nhận thức các mối liên hệ trong thế giới. Đọc “Chú đỗ con” của Viết Linh, trẻ sẽ nhận thấy được quá trình nảy mầm của hạt thành cây dưới mưa xuân và ánh nắng mặt trời:

“Một chú Đỗ con ngủ khì trong cái chum khô ráo và tối om suốt một năm. Một hôm tỉnh dậy, chú thấy mình nằm giữa những hạt đất li ti, xôm xốp. Chợt có tiếng lộp độp bên ngoài…Thì ra cô Mưa xuân đem nước đến cho Đỗ con được tắm mát chú lại ngủ khì. Có tiếng sáo vi vu trên mặt đất làm chú tỉnh giấc. Chú khẽ cựa mình hỏi: Ai đó?”

Tiếng thì thầm dịu dàng trả lời chú: “Chị đây mà, chị là Gió xuân đây. Dậy đi em, mùa xuân đẹp lắm”. Đỗ con lại cựa mình. Chú thấy mình lớn phổng lên làm nứt cả chiếc áo ngoài.

Chị Gió xuân bay đi. Có những tia nắng ấm áp khẽ lay chú Đỗ con. Đỗ con hỏi: “Ai đó?”

Một giọng nói ồm ồm, âm ấm vang lên: “Bác đây! Bác là Mặt trời đây, cháu dậy đi thôi, sáng lắm rồi. Các cậu học trò cắp sách tới trường rồi đấy”.

Đỗ con rụt rè nói: “Nhưng mà trên ấy lạnh lắm.”

Bác Mặt trời khuyên: “Cháu cứ vùng dậy đi nào. Bác sẽ suởi ấm cho cháu, cựa mạnh vào.”

Đỗ con vươn vai một cái thật mạnh. Chú trồi lên khỏi mặt đất. Mặt đất sáng bừng ánh nắng xuân. Đỗ con xòe hai cánh tay nhỏ xíu hướng về phía mặt trời ấm áp.”

Rất nhiều tác phẩm văn học thiếu nhi khác nữa viết về đề tài thiên nhiên và con người với quan hệ xã hội. Sự tiếp xúc với tác phẩm sẽ mở ra trước mặt trẻ thiên nhiên quê hương, đất nước, vũ trụ bao la, những con người với mỗi quan
hệ xã hội và lịch sử dân tộc trong quá khứ và hiện tại.

Thiên nhiên phong phú từ bao đời đã là đối tượng miêu tả của văn học. Trong văn học dành cho thiếu nhi, chúng ta gặp không ít những tác phẩm miêu tả, phản ánh thế giới thiên nhiên tươi đẹp. Qua đó các tác phẩm ấy, trẻ em nhận ra được phong cảnh thiên nhiên quen thuộc như mùa xuân, Tết:

“Cây đào trước ngõ
Cười vui sáng hồng
Hoa mai trong vườn
Rung rinh cánh trắng”…
(Tết đang vào nhà- Nhược Thủy)

Mùa hè sang:

“Hoa sen đã nở
Rực rỡ đầy hồ
Thoang thoảng gió đưa
Mùi hương thơm ngát
Lá sen xanh mát
Đọng hạt sương đêm
Sương long lanh chạy.”
(Hồ sen - Nhược Thủy)

Thiên nhiên là mảnh đất chứa đựng bao nhiêu điều cần được phát hiện, là nơi quan sát không bao giờ chắn cuộc sống của các loại động vật, thực vật. Trẻ em hứng thú nghe đọc, nghe kể về đặc điểm đời sống, sự sinh sôi nảy nở, bản tính của các con vật trong tác phẩm.

“Mười quả trứng tròn
Mẹ gà ấp ủ
Mười chú gà con
Hôm nay ra đủ
Lòng trắng lòng đỏ
Thành mỏ thành chân
Cái mỏ tí hon
Cái chân bé xíu
Lông vàng mát dịu
Mắt đen sáng ngời.”
(Đàn gà con - Phạm Hổ)

Cuộc sống xã hội con người với nhiều mối quan hệ, hoạt động phong phú được miêu tả khá sinh động trong các tác phẩm. Những mối quan hệ đầu tiên thân mật gần gũi, gắn bó như tình mẹ con, bà cháu, anh em,… Cả những mâu thuẫn tồn tại trong cuộc sống cùng với sự lựa chọn trước các tình huống. Càng ngày trẻ càng bị lôi cuốn bởi nội dung phản ánh trong tác phẩm và bị lôi kéo vào một loạt các mỗi quan hệ mang tính người phức tạp, đặc biệt là sự thâm nhập vào thế giới bên trong, vào đời sống tinh thần, vào quá trình tư duy, tình cảm, số phận riêng của con người. Tất cả những yếu tố đó sẽ mở rộng khả năng nhận
thức cho các em.

Mỗi bài thơ, câu chuyện đều giới thiệu với các em về một góc, một mặt của đời sống: có khi là quá khứ lịch sử hào hùng của các dân tộc; có khi là sinh hoạt trong gia đình, hoạt động của bác nông dân, chú bộ đội, chú công nhân, sinh hoạt ở trường mẫu giáo; có khi là cuộc sống ở một đất nước xa xôi với những phong tục tập quán, không gian của những châu lục, quốc gia… Tiếp xúc với tác phẩm, trẻ không chỉ được thỏa mãn nhu cầu nhận thức mà còn được mở rộng tầm nhìn, làm giàu có lượng thông tin tri thức, làm sâu sắc hơn quá trình quan sát xã hội, môi trường xung quanh. Từ sự quan sát, thúc đẩy quá trình phân tích, so sánh tìm hiểu nguyên nhân kết quả, rút ra những kết luận, những tri thức, khái niệm cơ bản, góp phần rèn luyện trí nhớ, phát triển khả năng tư duy và các năng lực tâm lí khác như: tưởng tượng, ngôn ngữ,… Quá trình tiếp xúc với tác phẩm văn học dần dần đã giúp trẻ nắm được rất nhiều điều thú vị, bổ ích, có được lượng tri thức và kinh nghiệm sống đáng kể, cùng với nó là năng lực trí tuệ nhất định để trẻ có thể bước vào trường phổ thông. Cũng vì thế, nhiều tác phẩm văn học được coi là sách giáo kể về cuộc sống. Nhà văn M.Goócki trong bút kí “Tôi đã học như thế nào” đã hồi tưởng lại “Chắc chắn tôi không truyền đạt lại cho được thật đầy đủ và rõ ràng nỗi kinh ngạc của tôi lớn lao như thế nào, khi tôi cảm thấy rằng hầu như mỗi quyển sách mở ra trước mắt tôi cánh cửa nhìn vào một thế giới kì lạ chưa từng biết, kể cho tôi nghe những con người, những tình cảm, những suy nghĩ những mối quan hệ mà xưa nay tôi chưa từng hay”.

Làm quen với tác phẩm văn học góp phần giáo dục đạo đức (P2)
Làm quen với tác phẩm văn học góp phần giáo dục thẩm mĩ (P3)
Làm quen với tác phẩm văn học góp phần phát triển ngôn ngữ (P4)
Sửa lần cuối bởi TranLeTam vào ngày Thứ 4 Tháng 12 16, 2015 9:00 am với 4 lần sửa trong tổng số.
TranLeTam
Thành viên tích cực
 
Bài viết: 125
Ngày tham gia: Thứ 4 Tháng 11 04, 2015 11:17 am


Quay về Giáo dục

Ai đang trực tuyến?

Đang xem chuyên mục này: Không có thành viên nào đang trực tuyến10 khách