Làm quen với tác phẩm văn học góp phần giáo dục đạo đức (P2)

các vấn đề về giáo dục, trao đổi kinh nghiệm học tập

Làm quen với tác phẩm văn học góp phần giáo dục đạo đức (P2)

Gửi bàigửi bởi TranLeTam » Thứ 7 Tháng 12 05, 2015 12:19 pm

Giáo dục đạo đức cho trẻ là một trong những nhiệm vụ quan trọng ở trường mần non. Giáo dục đạo đức cho trẻ em lứa tuổi Mẫu giáo phải được coi là một quá trình rèn luyện có mục đích nhân cách trẻ. Trong khoa học sư phạm, giáo dục được coi trọng là một quá trình rèn luyện sự phát triển đạo đức của mỗi cá nhân. Ma - ca - ren - cô gọi thời kì mẫu giáo là thời kì hình thành cá nhân ở giai đoạn đầu tiên. Vì vậy, giáo dục đạo đức cho trẻ trở thành một nhiệm vụ quan trọng ở trường mầm non, nó hình thành phẩm chất đạo đức, tạo nền móng nhân cách của mỗi con người.

Phẩm chất đạo đức mang ba yếu tố cơ bản: Những tình cảm đạo đức, những thói quen hành vi đạo đức và những ý niệm đạo đức. Ý niệm đạo đức là những ý niệm về tốt xấu, về sự trung thực, sự khiêm tốn, tính cần cù, tình bạn, lòng dũng cảm, tinh thần trách nhiệm…Để hình thành những phẩm chất đạo đức này, văn học nghệ thuật là một phương tiện hữu hiệu.

Từ xa xưa cha ông ta đã từng tâm niệm: “Văn dĩ tải đạo”, với chức năng này, trong các phương pháp tạo ra ý niệm, tình cảm, đạo đức văn học có một vị thế đặc biệt.

Làm quen với tác phẩm văn học góp phần giáo dục đạo đức
Hình chỉ mang tính chất minh họa

Bác Hồ của chúng ta khi sinh thời đã rất quan tâm đên việc giáo dục đạo đức cho tuổi thơ, Bác đã dạy thiếu niên nhi đồng: “Yêu tổ quốc, yêu đồng bào,…khiêm tốn, thật thà, dũng cảm”. Đây chính là nội dung, nền tảng đạo đức chân chính của con người ở mỗi thời đại, nó đòi hỏi sự nghiệp “trồng người” của chúng ta phải hướng tới. Khi bàn về giáo dục đạo đức cho lứa tuổi mẫu giáo trong cuốn “Sự ra đời của một công dân”, nhà giáo dục V.A.Xu - khô - lum - xki cũng đã xác định: “Điều cơ bản trong giáo dục đạo đức là làm sao để đứa trẻ trở thành những người yêu Tổ quốc, yêu tha thiết mảnh đất quê hương và nhân dân mình, sống trong sạch, ngay thẳng, vị tha, can đảm, khiêm nhường không khoan nhượng với điều ác và sự lừa dối”. Ông nhấn mạnh “Lòng yêu nước bắt đầu từ tuổi ấu thơ. Không thể trở thành người con chân chính của Tổ quốc nếu trước hết không thật sự là đứa con của cha mẹ mình”. (V.A.Xu - khô - lum - xki -Bàn về giáo dục đạo đức ở lứa tuổi mẫu giáo - Tập sau mẫu giáo 3/1986, trang 20-23).

Những quan điểm giáo dục đạo đức truyền thống ấy đã được đưa vào những tác phẩm văn học và được trẻ em yêu thích. Vì vậy, chúng ta cần đọc và kể cho trẻ nghe những tác phẩm văn chương có giá trị đích thực, chứa đựng những nội dung giáo dục đạo đức cao cả, phù hợp với lứa tuổi và tâm hồn tình cảm đang trong như suối tận nguồn. Ở trường mẫu giáo, khi tiếp xúc với tác phẩm văn học qua nghe đọc, kể diễn cảm và sự dẫn dắt của cô giáo, những ấn tượng nghệ thuật mà trẻ thu nhận được sẽ hình thành ở các em những phẩm chất đạo đức bền vững. Không ai có thể phủ nhận vai trò của cái đẹp trong giáo dục đạo đức bởi “Thông qua cái đẹp vươn tới nhân tính” - (V.G Bielinxki, nhà nghiên cứu văn học Nga thế kỷ XIX). Vì vậy,cái đẹp phải được coi là phương pháp cơ bản nhằm khơi gợi những tình cảm đạo đức cho trẻ, nó có mối liên hệ chặt chẽ với giáo dục thẩm mĩ, nó trở thành một quy luật giáo dục.

Ngôn ngữ thể hiện cái tinh hoa của dân tộc, của Tổ quốc. Từ ngôn ngữ toàn dân, bằng sức sáng tạo của người nghệ sĩ, vẻ đẹp lóng lánh của ngôn ngữ nghệ thuật đã truyền đến cho các em tình yêu tổ quốc, yêu tiếng mẹ đẻ. Qua vẻ đẹp của thiên nhiên đất nước, những hành động tình cảm cao quý của con người thể hiện trong tác phẩm sẽ giáo dục trẻ tình yêu tổ quốc, yêu nhân dân, ý thức giữ gìn bảo vệ cây xanh, có cách đối xử hiền từ đối với mọi sinh vật trên trái đất, xác lập hành vi, thái độ của con người đối với các hiện tượng của đời sống. Bảo vệ thiên nhiên, chinh phục tự nhiên là một trong những vấn đề sống còn của thời đại chúng ta và mai sau, nó trở thành đạo đức của ngày hôm nay. Về những vấn đề này, chúng ta có thể tìm thấy rất nhiều trong những áng ca dao, những bài thơ, những đoạn văn, những câu chuyện dành cho trẻ.

ThS Phan Xuân Phồn

Tiếp cận tác phẩm văn học giúp bé phát triển trí tuệ (P1)
Làm quen với tác phẩm văn học góp phần giáo dục thẩm mĩ (P3)
Làm quen với tác phẩm văn học góp phần phát triển ngôn ngữ (P4)
Sửa lần cuối bởi TranLeTam vào ngày Thứ 4 Tháng 12 16, 2015 8:56 am với 6 lần sửa trong tổng số.
TranLeTam
Thành viên tích cực
 
Bài viết: 125
Ngày tham gia: Thứ 4 Tháng 11 04, 2015 11:17 am

Re: Làm quen với tác phẩm văn học góp phần giáo dục đạo đức

Gửi bàigửi bởi TranLeTam » Thứ 7 Tháng 12 05, 2015 12:35 pm

Tình yêu thiên nhiên vốn là khởi điểm của tình yêu đất nước. Trong ký ức của người bình dân, tình yêu tổ quốc gắn với quê hương, gắn với một làng quê và cảnh vật gần gũi, thân thương. Đất nước - Tổ quốc - Quê hương là những cánh cò bay trên đồng lúa mênh mông, đơn sơ mà mĩ lệ.

“Con cò bay lả bay la
Bay từ ruộng lúa bay ra cánh đồng”

Và có khi là những con đường dài:

“Đường vô xứ Nghệ quanh quanh
Non xanh nước biếc như tranh họa đồ”

Trong những bài thơ, Tổ quốc hiện lên thật hùng vĩ với núi cao, biển rộng, sông dài những công trình mới (Em ra thăm bến cảng - Hồng Kiên). Dạy trẻ yêu quê hương, đất nước là yêu mái nhà dân tộc giản dị, đậm hồn quê, có ấn tượng về nhà truyền thống dân tộc, có ý thức về truyền thống thơ ca dân gian.

“Chẳng đâu bằng chính nhà em
Có đàn chim sẻ bên thềm líu lo
Có nàng gà mái hoa mơ
Cục ta cục tác khi vừa đẻ xong…
Có bà chuối mật lưng ong
Có ông ngô bắp râu hồng như tơ
Có ao muống với cá cờ
Em là chị Tấm đợi chờ bống lên…”
(Em yêu nhà em - Đoàn Thị Lam Luyến).

Những vần thơ như thế gợi cho em trẻ những xúc cảm, rung động mạnh liệt. Những cảm xúc hình thành tình cảm đó là con đường có tính quy luật. Giáo dục tình cảm cho con người là một trong những vấn đề quan trọng trong việc hình thành phát triển nhân cách toàn diện với sự phong phú về mặt tinh thần. Vẻ đẹp trong tính cách con người được biểu hiện dưới nhiều khía cạnh trong tác phẩm. Những tác phẩm viết về đề tài gia đình đã dạy trẻ biết yêu thương ông bà, cha mẹ, anh em. Bài thơ “Mẹ ốm” - Trần Đăng Khoa, “Làm Anh” - Phan Thị Thanh Nhàn,…Truyện “Tích Chu” hình thành ở các em tình cảm thắm thiết mẹ con, anh em, bà cháu. Yêu con người, yêu nhân dân là yêu những người sống quanh ta. Câu chuyện “Bác Gấu đen và hai chú Thỏ”, “Đôi bạn tốt” đã giáo dục trẻ lòng nhân hậu với đồng loại, tình thân ái, đoàn kết.

Văn học hình thành ở trẻ lòng biết ơn và kính yêu lãnh tụ (Ảnh Bác Hồ - Trần Đăng Khoa) những người anh hùng có công với đất nước cả trong quá khứ (Ông Gióng, Sự tích Hồ Gươm) và hiện tại (“Chú Giải phóng quân” - Cẩm Thơ). Việc đọc và kể tác phẩm có nghệ thuật của cô giáo về những chiến công anh hùng của những chú bộ đội làm cho trẻ suy nghĩ, tưởng tượng và ước mơ. Bài thơ “Hạt gạo làng ta” - Trần Đăng Khoa đã dạy trẻ lòng biết ơn, kính trọng những con người lao động, yêu quý, trân trọng những thành quả lao động được chắt chiu từ những giọt mồ hôi.

Tuổi thơ các em chưa có ý thức rõ rệt về tình yêu Tổ quốc, lý tưởng, nhưng những tình cảm giản dị tưởng như nhỏ bé này lại là những tình cảm có tính nhân loại, nó sẽ hứa hẹn cho một tấm lòng hi sinh lớn lao cho đất nước. Tất cả những điều đó sẽ tạo ra tiền đề cho xu hướng tư tưởng của nhân cách.

Có rất nhiều những bài học đạo đức khác nữa trong những trang văn học giành cho lứa tuổi nhỏ mà chúng ta không thể kể hết được. Ở đây, chúng tôi xin dành để nói về một thể loại văn học được trẻ em khắp nơi trên trái đất yêu thích và được nhân đân lao động từ ngàn xưa coi là một công cụ rất hữu hiệu để giáo dục đạo đức cho trẻ, đó là một thể loại tự sự dân gian - truyện cổ tích, được mệnh danh là “truyện kể trong nhà và cho trẻ nhỏ”. Ngay từ khi ra đời, truyện cổ tích đã mang trong mình nó sứ mạng vẻ vang, là một phương tiện để giáo dục, đặc biệt giáo dục đạo đức cho trẻ. Để thực hiện chức năng giáo huấn, truyện cổ tích luôn thiên về những vấn đề đạo đức. Nó mang nội dung luân lí, đạo đức, triết học rất rõ ràng. Vì vậy, những bài học đạo đức ở đây trở nên sâu sắc. Mọi sự vật hiện tượng đều có mỗi quan hệ nhân quả: “Gieo gió thì gặp bão” “ở hiền gặp lành”… Qua những hình tượng trong truyện cổ tích, trẻ em nhận thực được những khái niệm đầu tiên về sự công bằng và bất công, về nền văn hóa của dân tộc mình.

Làm quen với tác phẩm văn học góp phần giáo dục đạo đức
Hình chỉ mang tính chất minh họa

Các tác giả dân gian nhìn hiện thực từ góc độ đạo đức, vì vậy xung đột của truyện là xung đột thuộc phạm trù đạo đức đối lập thiện ác, tốt xấu, trung thực, xảo quyệt, ích kỷ, vị tha…Truyện cổ tích giới thiệu cái thiện và các ác theo cách đơn giản và dễ hiểu đối với trẻ. Cô bé mồ côi tốt bụng và chăm làm, mụ gì ghẻ độc ác, gian tham. Cái tốt được đền đáp, cái ác bị trả giá. Trong quá trình nghe truyện, trẻ em đã tự vận động chính bản hân minh trong mọi bình diện, đem cái tốt để chống chọi với cái ác. Đây chính là điểm đặc biệt làm ý nghĩa giáo dục của truyện cổ tích thêm một chất lượng mới cao hơn. Thế giới của truyện cổ tích chan hòa ánh sáng của lòng nhân ái, của tình thương, ước mơ, hi vọng, của niệm tin vào chân lí “chính nghĩa thắng gian tà”…Điều này làm nên sức sống trường tồn mãnh liệt của truyện cổ tích và nó thật sự hấp dẫn trẻ. Vì vậy, truyện cổ tích có ý nghĩa lớn đối với giáo dục tình cảm đạo đức, có ý nghĩa cao cả trong giáo dục ý thức xã hội cho trẻ.

Trong công trình nghiên cứu về sự phát triển đạo đức và ngôn ngữ của trẻ mẫu giáo, các nhà khoa học Bngari như .A.Vramôva, S.Makedonskaia (Sự phạm học) S.Dimitsôva (Tâm lí học), I.Kotova, A.Vlađimisôva (Nghiên cứu văn học) cùng với kết quả nghiên cứu của nhóm Ngữ văn khoa giáo dục Mầm non, trường Đại học sư phạm Hà Nội trong quá trình nghiên cứu khoa học và giảng dạy đã nhận thấy những khả năng to lớn của trẻ mẫu giáo, đặc biệt là mẫu giáo lớn trong việc hiểu nội dung thẩm mĩ, đạo đức của tác phẩm, diễn đạt khi kể lại và bộc lộ sự hiểu biết của mình về tư tưởng đạo đức chủ yếu của tác phẩm qua việc thể hiện thành các hình tượng nghệ thuật. Sự thể hiện mình trước tác phẩm văn học, những hình tượng nghệ thuật son trẻ tạo ra đã mang đặc điểm cá tính. Đó là biểu hiện của việc hình thành những cá nhân đầu tiên khi làm quen với tác phẩm.

Như vậy, văn học nghệ thuật và việc cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học có ý nghĩa to lớn đối với việc giáo dục đạo đức, bồi dưỡng phẩm chất tâm hồn, phát triển nhân cách trẻ mẫu giáo. Có thể nói, trẻ rất nhạy cảm đối với nội dung đạo đức trong tác phẩm văn học. Giáo dục đạo đức là một trong những mặt quan trọng nhất của sự phát triển nhân cách. Nó cần được kết hợp với các nhiệm vụ giáo dục và các mặt phát triển khác.

Tiếp cận tác phẩm văn học giúp bé phát triển trí tuệ (P1)
Làm quen với tác phẩm văn học góp phần giáo dục thẩm mĩ (P3)
Làm quen với tác phẩm văn học góp phần phát triển ngôn ngữ (P4)
Sửa lần cuối bởi TranLeTam vào ngày Thứ 4 Tháng 12 16, 2015 9:01 am với 2 lần sửa trong tổng số.
TranLeTam
Thành viên tích cực
 
Bài viết: 125
Ngày tham gia: Thứ 4 Tháng 11 04, 2015 11:17 am


Quay về Giáo dục

Ai đang trực tuyến?

Đang xem chuyên mục này: ktthuedv19, tinhthienthu7 khách