Làm quen với tác phẩm văn học góp phần giáo dục thẩm mĩ (P3)

các vấn đề về giáo dục, trao đổi kinh nghiệm học tập

Làm quen với tác phẩm văn học góp phần giáo dục thẩm mĩ (P3)

Gửi bàigửi bởi TranLeTam » Thứ 5 Tháng 12 10, 2015 10:34 am

Giáo dục thẩm mĩ là một bộ phận không thể tách rời với giáo dục trí tuệ, đạo đức, được xác định trong hệ thống giáo dục quốc dân và cần phải bắt đầu ngay từ lứa tuổi mẫu giáo.

Đối với con người, nhu cầu về cái đẹp là nhu cầu có tính bản chất, nó gắn với quá trình phát triển thể chất và tinh thần. Đốtxtôiépxki đã nói một câu bất hủ “Cái đẹp cứu thế giới”. Và giáo dục thẩm mĩ trở thành nhiệm vụ trọng tâm của quá trình cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non.

Qua tiếp xúc với tác phẩm văn học, dưới sự hướng dẫn của nhà trường và gia đình, trẻ em sẽ hình thành và phát triển những phẩm chất thẩm mĩ, tỉnh cảm thẩm mĩ, thị hiếu nghệ thuật, năng lực cảm thụ văn học, khả năng hoạt động nghệ thuật và sáng tạo nghệ thuật. Giáo dục thẩm mĩ trong trường mầm non không chỉ cung cấp cho trẻ những nhận thức thẩm mĩ mà còn hướng tới hoạt động sáng tạo thẩm mĩ. Trẻ em không chỉ cảm thụ mà phải hành động, sáng tạo. Có thể nói văn học với sự phong phú, lấp lánh của ngôn ngữ nghệ thuật trong việc biểu đạt hình tượng đã trở thành phương tiện giáo dục nghệ thuật cho trẻ.

Làm quen với tác phẩm văn học góp phần giáo dục thẩm mĩ
Hình minh họa

Nhờ sự sáng tạo độc đáo của người nghệ sĩ trong việc biểu đạt thực hiện bằng hình tượng nghệ thuật, cái đẹp vốn có trong thiên nhiên, trong đời sống đi vào văn học nghệ thuật đã làm nên những giá trị thẩm mĩ thể hiện một quan niệm về cái đẹp. Nhiều tác phẩm mang lại một vẻ đẹp mới của âm thanh, màu sắc, ngôn ngữ làm giàu thêm vẻ đẹp của thế giới, làm giàu thêm đời sống tinh thân con người. Nhờ vậy, phong cảnh, sự vật, con người trong tác phẩm trở nên rất đẹp và có sức hấp dẫn riêng, nó làm thỏa mãn nhu cầu thẩm mĩ của trẻ em.
Hơn ai hết, trẻ em luôn bị cuốn hút bởi cái đẹp và hướng tới cái đẹp. Những hình tượng tươi sáng trong tác phẩm, những bức tranh thiên nhiên giàu chất thơ được vẽ nên bằng ngôn ngữ, nhạc điệu của những vần thơ, tính biểu cảm của ngôn ngữ sẽ tạo cho trẻ sự nhạy cảm thẩm mĩ, tâm hồn, tình cảm cao đẹp, sự phong phú của đời sống tinh thần.

Bài thơ “Hoa phượng” của Lê Huy Hòa đã làm nên cái điều kì diệu ấy:

Hôm qua còn lấm tấm
Chen lẫn màu lá xanh
Sáng nay bừng lửa thắm
Rừng rực cháy trên cánh
“Bà ơi sao mà nhanh
Phượng nở nghìn mắt lửa
Cả dãy phố nhà mình
Một trời hoa phượng đỏ
Hay đêm qua không ngủ
Chỉ gió quạt cho mây
Hay mặt trời ủ lửa
Cho hoa bừng hôm nay”.

Tiếp xúc với tác phẩm văn học, trẻ không chỉ cảm nhận được cái đẹp của nghệ thuật mà còn muốn khám phá cái đẹp trong đời sống. Văn học khơi dậy và tiếp sức cho những rung động về cái đẹp; nơi nuôi dưỡng cho tâm hồn trẻ, sự trong sáng, nhạy cảm với vẻ đẹp của “Giọt sương long lanh chạy”, của ánh trăng, tia nắng mỗi bình minh….Có thể nói, về phương diện này, văn học chính là nơi nuôi dưỡng cảm xúc thẩm mĩ, nơi giữ gìn phát triển chất nghệ sĩ vốn có trong tâm hồn…Và nhờ đó làm nên những tấm lòng hồn hậu, không nguôi lạnh,
thờ ơ với số phận con người, biết ghét những cái xấu, cái ác, biết yêu thương, đứng về cái tốt đẹp. Về phương diện này, nhà lí luận Mỹ nổi tiếng Eliot W.Eisner đã từng nói: “Giáo dục thẩm mĩ chính là giáo dục đạo đức cho con người trong và thông qua nghệ thuật”. (Nghệ thuật và trẻ em, V.Sestakov chủ biên, NXB Nghệ thuật Mát - Xcơ - va, 1969).

Như vậy, một tác phẩm văn học đích thực trong khi bồi đắp những cảm xúc thẩm mĩ cũng đồng thời làm nên sự cao đẹp trong tâm hồn và hình thành cho trẻ quan niệm về cái đẹp. Tác phẩm văn học trực tiếp giáo dục thẩm mĩ cho trẻ. Như chúng ta đã biết, giáo dục thẩm mĩ luôn gắn với giáo dục nghệ thuật. Trong các tài liệu về giáo dục ở Mỹ, người ta nhận thấy vai trò đặc biệt của kinh nghiệm nghệ thuật đối với toàn bộ cuộc sống của các đại diện cho mỗi dân tộc trong tương lai và người ta cho phổ cập các giờ học nghệ thuật bắt buộc đối với mỗi đứa trẻ. Theo Reid Hastrie, giờ học nghệ thuật không nên hạn chế ở sự nghiên cứu chi tiết sự sáng tạo các hình thức nghệ thuật mà một vấn đề không kém phần quan trọng là hướng vào tri giác và phân tích có phê phán các tác phẩm nghệ thuật. kinh nghiệm đã cho phép trẻ tìm kiếm sự tác động hài hòa giữa các yếu tố của nghệ thuật như tư liệu nội dung, hình thức tác phẩm… Mục đích của giáo dục thông qua nghệ thuật chính là nhằm phát triển ở trẻ khả năng nhận thức các mối liên hệ trong thế giới. Nghệ thuật chính là con đường giáo
dục, nó không chỉ như môn học cần dạy mà còn như phương pháp dạy học đối với tất cả mọi môn học.

Làm quen với tác phẩm văn học góp phần giáo dục thẩm mĩ
Hình minh họa

Giáo dục Việt Nam cũng đã rất chú trọng việc giáo dục nghệ thuật cho trẻ mà trước hết ở trường mầm non là hình thức ở trẻ sự cảm thụ văn học và tổ chức hướng dẫn trẻ tự hoạt động văn học nghệ thuật. Cảm thụ văn học- cảm thụ những hình tượng nghệ thuật, ở góc độ này cũng thể hiện toàn bộ thế giới tình cảm đạo đức của con người. Khả năng cảm thụ được phát triển sẽ tạo điều kiện hình thành và phát triển mầm mống đạo đức của nhân cách, củng cố tinh thần trách nhiệm và ý thức về bản thân(phẩm chất) cũng như tính kỷ luật, giúp trẻ
chuẩn bị bước vào cuộc sống. Cảm thụ văn học cũng chính là quá trình tiếp nhận, nhận thức cái đẹp được chứa đựng trong thế giới ngôn từ, nên cần dạy cho trẻ những kĩ năng nhận thức tác phẩm văn học để sau này cho trẻ có thể giữ lại trong mình những ấn tượng từ tác phẩm nghệ thuật. Vậy cần tổ chức cho trẻ tri giác trực tiếp tác phẩm văn học, trải nghiệm những gì chúng được nghe, cần kích thích ở trẻ hứng thú đối với nghệ thuật văn học, khả năng hoạt động văn học nghệ thuật một cách sáng tạo, năng lực sáng tạo nghệ thuật.

Trong phương hướng giáo dục nghệ thuật ở Pháp kế hoạch hàng đầu đưa ra là phát triển khả năng sáng tạo cho trẻ, khích lệ nhu cầu hoạt động sáng tạo theo quy luật của cái đẹp. Như vậy, cần phải làm thế nào để cho trẻ không những chỉ cảm thụ văn học mà còn phải hành động, không phải chỉ biết bắt chước mà còn phải sáng tạo. Hình thành phát triển khả năng hoạt động nghệ thuật là hình thành phát triển những khả năng cở bản của trẻ em, việc làm này sẽ góp phần làm giàu nhân cách trẻ.

Trẻ em tiếp xúc với tác phẩm văn học nghệ thuật bộc lộ những cảm xúc về tác phẩm đó trong quá trình nghe và tái tạo lại tác phẩm. Có nghĩa là trẻ có thể đọc thơ, kể chuyện, chơi trò chơi đóng kịch một cách sáng tạo. Đó là biểu hiện của khả năng tự hoạt động văn học nghệ thuật của trẻ. Hoạt động văn học nghệ thuật liên quan mật thiết đến sáng tạo nghệ thuật. Tiếp xúc với tác phẩm nghệ thuật làm theo sáng kiến chủ động, chủ quan của mình, trẻ đã tìm ra những phương thức để thỏa mãn những nhu cầu tự thể hiện mình trước tác phẩm.

Trong khi chứng minh năng lực tự hoạt động nghệ thuật nói chung và hoạt động văn học nghệ thuật nói riêng, người ta thấy cho trẻ tiếp xúc nhiều với tác phẩm nghệ thuật sẽ nảy sinh năng lực tự hoạt động nghệ thuật và trẻ rất có khả năng trong lĩnh vực này.

Điều cần chú ý đối với nhà trường và gia đình là khi tổ chức hoạt động văn học nghệ thuật cho trẻ không được kìm hãm sự phát triển tự nhiên của đứa trẻ trong việc biểu hiện bản thân mình thông qua việc thể hiện lại tác phẩm. Tức là nhà sư phạm giúp cho trẻ thể hiện sự cảm thụ của mình, những cảm xúc của mình một cách tự nhiên qua giọng đọc, lời kể, giáng vẻ, điệu bộ, nét mặt, ánh mắt, không gò trẻ theo một khuôn mẫu cố định khi chúng đọc và kể lại tác phẩm và nhập vai chơi trong trò chơi đóng kịch.

Để hình thành khả năng hoạt động nghệ thuật một cách sáng tạo và sáng tạo nghệ thuật của trẻ, một nhóm các nhà nghiên cứu khoa học Nga đứng đầu là N.A.Vétlughina đã đưa ra một quan điểm: khả năng hoạt động nghệ thuật của trẻ là kết quả của sự tổ chức hoạt động sáng tạo cho trẻ. Vấn đề này nhà bác học Nga Vưgôtxki đã từng nhận mạnh: “người ta không dạy được hành vi sáng tạo nghệ thuật nhưng người ta có thể góp phần hỗ trợ sự hình thành và xuất hiện hành vi ấy”. (Tâm lí học nghệ thuật, NXB Khoa học xã hội, 1981).

Làm thế nào để thúc đẩy năng lực hoạt động nghệ thuật một cách sáng tạo và phát triển hoạt động sáng tạo nghệ thuật của trẻ? Chúng ta thấy rằng cần có những tác động sự phạm phù hợp với quá trình hoạt động của trẻ. Việc tổ chức dạy và học thích hợp với mỗi quan hệ giữa đối tượng và chủ thể là phương tiện để làm giàu năng lực tự hoạt động nghệ thuật của trẻ; tăng cường cho trẻ tham gia vào vui chơi, lễ hội, xem các hoạt động nghệ thuật để gây ấn tượng nghệ thuật, tích lũy vốn văn học nghệ thuật bằng việc cho trẻ nghe nhiểu tác phẩm văn học chọn lọc, cùng với xây dựng thư viện ở trường mầm non và nền nếp, thói quen đọc sách, tạo môi trường sư phạm giàu thẩm mĩ, trong đó có việc trang trí lớp học, cách trang phục của cô giáo, của trẻ gây cảm xúc, ấn tượng thị hiếu thẩm mĩ. Thế giới vật thể được bày đặt, sắp xếp hợp lí, đẹp mắt, có thẩm mĩ sẽ này sinh óc thẩm mĩ, nhu cầu hoạt động nghệ thuật. Một điều hết sức quan trọng là cô giáo phải có trình độ văn học, nắm được các phương pháp và biết tổ chức tốt quá trình dạy học, quá trình cho trẻ làm quen với văn học.

Tóm lại, ngày từ tuổi ấu thơ, đặc biệt ngay trong thời kì mẫu giáo, trẻ em cần học được và năm vững giá trị thẩm mĩ qua làm quen với tác phẩm văn học. Cô giáo cần cho trẻ cảm nhận được giá trị nội dung và hình thức tác phẩm, hình thành được ở trả khả năng cảm thụ văn học, để trẻ yêu thích văn học, thích tham gia vào các hoạt động mang tính chất văn học nghệ thuật như đọc thơ, kể chuyện, nhập vai trong các trò chơi đóng kịch dựa theo tác phẩm văn học, tiến tới sáng tạo ra những tác phẩm nghệ thuật của mình.

Giáo dục thẩm mĩ trong quá trình cho trẻ làm quen với văn học một cách cơ bản và hệ thống là một nhiệm vụ trọng tâm của giáo dục mẫu giáo, góp phần hình thành phát triển nhân cách trẻ.

ThS Phan Xuân Phồn

Tiếp cận tác phẩm văn học giúp bé phát triển trí tuệ (P1)
Làm quen với tác phẩm văn học góp phần giáo dục đạo đức (P2)
Làm quen với tác phẩm văn học góp phần phát triển ngôn ngữ (P4)
Sửa lần cuối bởi dongdao vào ngày Thứ 2 Tháng 12 28, 2015 8:29 pm với 5 lần sửa trong tổng số.
TranLeTam
Thành viên tích cực
 
Bài viết: 125
Ngày tham gia: Thứ 4 Tháng 11 04, 2015 11:17 am

Quay về Giáo dục

Ai đang trực tuyến?

Đang xem chuyên mục này: Không có thành viên nào đang trực tuyến6 khách