Làm quen với tác phẩm văn học giúp trẻ phát triển ngôn ngữ

Làm quen với tác phẩm văn học giúp trẻ phát triển ngôn ngữ

Phát triển tất cả các khả năng, thiên hướng của trẻ nhỏ và trong tất cả các khả năng thiên hướng non trẻ ấy, không có cái nào quan trọng hơn và cần thiết bằng khả năng ngôn ngữ. Vì vậy, việc phát triển ngôn ngữ có hệ thống, có phương pháp phải được tiến hành trong tất cả các hoạt động, các môn học, đặc biệt qua việc cho trẻ tiếp xúc với các tác phẩm văn học.

Văn học là một phương tiện hiệu quả mãnh mẽ không chỉ đối với việc giáo dục trí tuê, đạo đức, thẩm mĩ mà còn có ảnh hưởng vô cùng to lớn đến sự phát triển ngôn ngữ của trẻ. Nhà văn M.Goócki định nghĩa “Văn học là nghệ thuật ngôn từ” chính là đã chỉ rõ ngôn từ là chất liệu xây dựng lên hình tượng văn học. Chất liệu ngôn từ là “kho vô tận về âm thanh, bức tranh khái niệm” (nhà nghiên cứu phê bình văn học Nga Biêlinxki). Các hình tượng văn học làm phong phú những xúc cảm, tình cảm, đưa đến cho trẻ những hình tượng tuyệt diệu của ngôn ngữ dân tộc. Từ những hình tượng trong truyện kể, trẻ nhận thức được tính rõ ràng chính xác của từ, sự hoàn hảo của các câu với những cấu trúc ngữ pháp phong phú. Những câu chuyện cổ dân gian là những mẫu mực của lời nói giản dị, có nhịp điệu, mở ra trước mắt trẻ sự biểu cảm của ngôn ngũ; chỉ ra những tiếng mẹ đẻ, sự giàu có tính chất hài hước, lối so sánh diễn đạt sinh động và giàu hình tượng.

Thơ ca là sự nhịp nhàng cân đối các giai điệu, tiết tấu của ngôn ngữ. Thơ ca góp phần làm giàu có vốn ngôn ngữ, đặc biệt ngôn ngữ thi ca của trẻ. Và kết quả của những lần học thơ ca ở trường, lớp, mẫu giáo còn làm trẻ có hứng thú với nôn ngữ của tác phẩm nghệ thuật, yêu thích ngôn ngữ thơ ca và yêu thích đọc thơ. Từ đó, ngôn ngữ nghệ thuật trở thành sở hữu của chính đứa trẻ. Ví dụ, trẻ giải thích:” Biển là dòng sông chỉ có một bờ” hay bộc lộ những cảm xúc thành thơ:

Ông mặt trời óng ánh
Tỏa nắng hai mẹ con
(Ông mặt trời – Ngô thị Bích Hiền)
Mặt trời lạnh xuống bờ ao
Ngọn khói xanh lên, lúng liếng.
(Khi mùa thu sang – Trần Đăng Khoa)
Những câu hát đồng dao không chỉ giúp trẻ cảm nhận nhịp điệu nói mà còn giúp trẻ phát âm chuẩn, thỏa mãn nhu cầu được nói có vần, có nhịp của trẻtác phẩm văn học góp phần phát triển ngôn ngữ

Làm quen với tác phẩm văn học giúp trẻ phát triển ngôn ngữ

Tục ngữ, ca dao được ví như tòa lâu đài ngôn ngữ dân tộc, thứ ngôn ngữ giản dị mộc mạc đầy hình ảnh và giàu chất tượng trưng trong sáng. Mỗi câu tục ngữ, thành ngữ là một ngữ đoạn chính xác, giàu hình tượng giúp cho sự diễn đạt tư tưởng một cách có hình ảnh, làm giàu có kho tàng ngôn ngữ của trẻ. Tiếp xúc với ca dao, trẻ học được bao từ ngữ mới biểu đạt những khái niệm, đặc biệt là ngôn ngữ nghệ thuật. Đó là những từ tượng thanh, tượng hình, những từ láy, lỗi ví von, so sánh…

“Cày đồng đang buổi ban trưa
Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày
Ai ơi bứng bát cơm đầy
Dẻo thơm một hạt, đắng cay muôn phần”tác phẩm văn học góp phần phát triển ngôn ngữ

Ở đây âm thanh vang lên trong cái từ “thánh thót” vẫn có một nỗi gì trầm buồn.

Nói đến công cha nghĩa mẹ thì không có sự so sánh nào, vĩ đại bằng “núi Thái Sơn”, “nước trong nguồn chảy ra”.

Từ lâu, người ta đã nhận thấy các nhà văn, nhà thơ lớn đều chịu ảnh hưởng của ca dao, dân ca. Trần Đăng Khoa – Thần đồng thơ lớn lên từ những câu ca dao của Bà, của mẹ, lời ăn tiếng nói của nhân dân, những cánh cò trong câu ca dao đã đi vào thơ của Khoa từ những năm còn thơ ấu:

“Khi cơn mưa đen rầm đằng đông
Khi cơn mưa đen rầm đằng tây, đằng nam, đằng bắc
Em vẫn thấy con cò trắng muốt bay ra đón cơn mưa.”
(Con cò trắng muốt)
“…Và như thuở xa xưa
Cô khẽ rúc đầu vào ngực mẹ
Thoáng trong tâm hồn cô
Tiếng ru thơ bé:
Con cò, con vạc, con nông”…
(Trường ca Khúc hát người anh hùng)

tác phẩm văn học góp phần phát triển ngôn ngữ

Truyện kiều của đại thi hào dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Du, mang hơi thở của ca dao Việt Nam với những câu thơ được chắt lọc từ lời ăn tiếng nói của nhân dân. Đối với nhà thơ Nga A.Puskin, bài học vỡ lòng đầu tiên là những bài dân ca Nga và người thầy đầu tiên bà nhũ mẫu. Bằng những câu hát, bà mang cả bầu trời Nga trong sáng dệp đẽ, tươi mát cho một tâm hồn thi sĩ vĩ đại từ khi còn bé thơ.

Cái hay, cái đẹp của ca dao thể hiện ở nhiều yếu tố, nhiều phương diện khác nhau, nhưng tất cả mọi yếu tố phương diện ấy đều có quan hệ với từ ngữ.

Từ ngữ trong ca dao giữ một vị trí quan trọng trong sự phát triển lời nói của trẻ. Trẻ em học tiếng mẹ đẻ qua ca dao, mà chủ yếu là học cách sử dụng ngôn ngữ của nhân dân. Đó chính là thứ ngôn ngữ văn chương giản dị, giàu hình ảnh, trong sáng, đầy chất thơ, rất phù hợp với trí tưởng tượng, tư duy của trẻ.

Văn học có vai trò to lớn trong sự phát triển ngôn ngữ của trẻ, không chỉ là rèn luyện cho trẻ phát âm đúng, một khía cạnh rất quan trọng là tích lũy nội dung ngôn ngữ – phát triển vốn từ, nói đúng ngữ pháp, phát triển lời nói mạch lạc. Ngôn ngữ mạch lạc là phương tiện vạn năng đặc sắc trọn vẹn và có hiệu quả giao tiếp có văn hóa. Về phương diện này tác phẩm thuộc loại truyện kể vốn là một văn bản nghệ thuật, văn bản thẩm mĩ chứa đựng những nội dung tư tưởng, chủ đề nhất định được diễn đạt ngôn ngữ hàm xúc, giàu hình ảnh, giàu sức biểu cảm sinh động, nó có vai trò to lớn trong việc phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ. Tiếp xúc với ngôn ngữ nghệ thuật, ở trẻ nảy sinh thái độ sáng tạo ngôn ngữ, sáng tạo trong biểu cảm lời nói, ý thức nói lời hay ý đẹp, hứng thú sáng tạo bài thơ, câu chuyện theo tưởng tượng chủ quan của mình, hình thành ở trẻ phong cách sống.

Có thể nói, qua tác phẩm văn học, trẻ học tiếng mẹ đẻ – thấy được sự phong phú của tiếng việt.

ThS Phan Xuân Phồn

Tiếp cận tác phẩm văn học giúp bé phát triển trí tuệ (P1)
Làm quen với tác phẩm văn học góp phần giáo dục đạo đức (P2)
Làm quen với tác phẩm văn học góp phần giáo dục thẩm mĩ (P3)
Phương pháp giáo dục thể chất cho trẻ mầm non
Phát triển ngôn ngữ cho trẻ
Phát triển tình cảm, kĩ năng xã hội cho trẻ
Phát triển nhận thức ở trẻ từ sơ sinh đến 6 tuổi