Tuần phát triển kĩ năng và tinh thần cho bé

Tháng 4 năm 2012 trời trong gió mát, tâm hồn đáng lẽ phơi phới thì mẹ Ong lại vô cùng não nề, vì bạn Sâu hơn 2,5 tháng tuổi cứ đang ngủ lại khóc thét và tỉnh giấc, ăn thì như mèo nên chắc đói chả ngủ được. Mẹ cho bạn bú nhưng bạn không ti và tiếp tục khóc. Giấc ngày và cả giấc đêm đều giống như thế (dù em đã tự ngủ từ hơn 2 tháng tuổi). Ban ngày cứ 5 tiếng em mới đòi bú và bú rất ít. Mẹ lo lắng quá nên lên mạng tìm hiểu. Theo đa số thông tin đọc được thì thôi xong, bạn Sâu bị thiếu canxi rồi. Mẹ vội vàng mua canxi về và bắt em uống. 5 ngày sau, 2 tháng 27 ngày, em lẫy ngon lành. Hai hôm sau con ăn và ngủ bình thường.

5 tuần sau, Sâu lại xuất hiện những biểu hiện trên và còn thêm những dấu hiệu “khó chịu” khác. Lần này mẹ có “kinh nghiệm” hơn, không tự ý mua thuốc mà cho con đi thử máu. Kết quả bình thường. Mẹ Ong cầu cứu một người chị ở nước ngoài và được chị khai sáng về Những tuần phát triển kĩ năng và tinh thần của bé (The Wonder weeks).

1. Tuần phát triển kĩ năng và tinh thần (The wonder weeks) là gì?

Cụm từ “The wonder weeks – WW” được vợ chồng bác sĩ người Hà Lan Frans Plooj & Hetty van de Rijt sử dụng trong cuốn sách cùng tên của mình để miêu tả và giải thích về khoảng thời gian xuất hiện những bước nhảy vọt về kĩ năng và trí não của bé trong khoảng 20 tháng đầu đời. Trong bài viết này, tôi chỉ tóm tắt những vấn đề cơ bản về giai đoạn phát triển này của các bé, để các mẹ khi thấy con có những biểu hiện “khó ở” cũng đừng hoang mang quá mà làm khổ mình và khổ các con.

Chúng tôi sẽ sử dụng cụm từ viết tắt “WW” để miêu tả giai đoạn này thay cho cụm từ “Tuần phát triển kĩ năng và tinh thần”.

The Wonder Weeks – ww là những giai đoạn phát triển mà bé sẽ trở nên khó tính hơn, hay quấy khóc và bám dính lấy người chăm sóc (đặc biệt là mẹ) của mình. Đó là khi mà nếp ăn ngủ đang tốt đẹp của bé bỗng trở nên loạn cào cào. Các chuyên gia tóm gọn lại thành 3C: CLINGY – ĐEO BAM, CRANKINESS – CÁU KỈNH, CRYING – KHÓC LÓC. Tuy nhiên, đã có khởi đầu thì sẽ có kết thúc – Mặt trời sẽ ló dạng khi bé thực hiện được kĩ năng mới mà bé đã cố gắng luyện tập trong thời kì bão tố.

Ví dụ: Bé A 2,5 tháng tuổi, bé đang tập lẫy, cả tuần bé chẳng ăn chẳng ngủ, chỉ mải lẫy, tập chưa được thì khóc ré lên đòi mẹ, thỉnh thoảng bé lại cáu kỉnh. 10 ngày sau bé lẫy được thành thạo, bé lại vui vẻ, ăn ngủ như bình thường, Khoảng thời gian từ 2,5 đến 3 tháng tuổi chính là tuần “bão tố”, còn thời gian 3 tháng tuổi được gọi là tuần “nắng đẹp”, hai thời gian này gộp lại thành “Tuần phát triển kĩ năng và tinh thần”.

Như vậy có thể dự đoán rằng khi bé học lẫy, ngồi, bò, đứng, đi, nói thì bé sẽ rơi vào ww.

“Bé Na nhà em cái ww vừa rồi khóc dữ lắm, ngủ không ngon, ngày thì cứ 15 phút là khóc, khóc dữ dội như bị ai cắn. Thậm chí đang ngủ trên tay bà cũng khóc, em ý vẫn bú bình thường. Nhưng chỉ mất khoảng 3 ngày thôi. Mấy ngày sau thì tự dưng ngoan lên và chơi vui vẻ. Bé đã biết dùng tay nắm chăn, gối để cho lên miệng.” (Mẹ Maika Hay Cười – Bé Na, 19 tuần)

2. Vì sao đến thời kì ww con tôi lại “Khó ở”?

Giả sử nhé, bạn được tặng một chiếc máy may và bạn nóng lòng muốn may được một chiếc váy. Tuy nhiên, người ta quên hướng dẫn bạn sử dụng máy và bạn thì không biết gì về may vá. Bạn phải lên mạng mày mò tìm hướng dẫn từ cách đánh suốt đến cách xỏ chỉ, rồi mày mò thực hành. Bạn xem hướng dẫn rồi làm, lần 1, lần 2… lần 10 vẫn chưa may được. Bạn bực bội, khó chịu. Nhưng bạn vẫn kiên trì làm đi làm lại, cứ thế 1 giờ rồi 2 giờ rồi 5 giờ trôi qua, bạn vẫn miệt mài bên chiếc máy khâu, quên ăn, quên ngủ cho đến khi nào sử dụng thành thạo chiếc máy thì thôi.

Con bạn cũng vậy!

Khi con bước vào một thời kì phát triển mới, sẽ có một loạt những kĩ năng xuất hiện. Do đó, cần thời gian để học, để kiểm soát và thành thạo những kĩ năng đó. Thời gian chuyên tâm vào “học hành” ấy làm bé tạm quên đi mọi nhu cầu sinh hoạt hàng ngày là ăn và ngủ, những lúc “học hành” căng thẳng, tập mãi mà không được làm bé cáu bẳn và khó chịu
nên hay khóc lóc, ăn vạ. Một thế giới mới của nhận thức và khám phá được mở ra trước mắt bé và bé quá bối rối không biết xoay xở thế nào với những năng lực vừa xuất hiện đó, nên dĩ nhiên, bé cần sự an ủi, cần bám chặt lấy người mà bé cảm thấy an tâm nhất. Chính là mẹ.

“Híc, lại ww, nẫu quá, lên bán than với các mẹ, con mình ngày ngủ 2 giấc tốt rồi, nhưng đêm cứ bật dậy chơi, ăn cực vớ vẩn, huhu, chán quá thể, tưởng ww như đạt ww 19 đã mệt rồi, giờ ww 26 vật vã gấp tỉ lần.” (Mẹ Thương Trần)

“Huhu, thằng nhà em nó đang ww 46 nữa hay sao ấy, đêm nó ngủ như giả vờ, ngày ăn thì phập phồng hôm được hôm không, hic hic!” (Mẹ Đào Nguyệt Thanh)

“Con em đang ở ww 12 đây. Đúng là điên quá. Bây giờ là 18h, thị đang hậm hực nhưng cho ăn thì kiểu gì cũng 80 ml lửng dạ là nhè bình đẩy ra. (Mẹ Qafierld Chau)

3. Con tôi sẽ “Khó ở” vào những giai đoạn nào?

Sau khi nghiên cứu các em bé trong nhiều năm, người ta đã tổng kết được rằng trong 20 tháng đầu đời, các bé sẽ trải qua 10 kỳ phát triển vào khoảng các tuần: 5 – 8 – 12 – 19 – 26 – 37- 46 – 55 – 64 – 75. Lưu ý những tuần vừa kể trên là những tuần mà đa số các bé hoàn thành hoặc xuất hiện kĩ năng, nhận thức mới. Còn thời kì “khủng hoảng” của các con đã có trước đó một vài tuần.

Dưới đây là bảng “10 giai đoạn khó ở của bé” dựa trên khoảng thời gian mà đa số các bé sẽ rơi vào ww.

Cách tính tháng tuổi & trong tuần ww là dựa theo ngày dự sinh của bé

Quan trọng: Rất nhiều mẹ hỏi rằng: “Chị ơi con em theo như trong bảng thì chưa đến ww mà sao em thấy con đã có những biểu hiện ww rồi?”

– Trả lời: “Bảng chỉ là con số thống kê thời gian mà nhiều bé rơi vào ww nhất thôi, chứ không có nghĩa là bé nào cũng chuẩn theo bảng”.

Vì sao?

Vì mỗi đứa trẻ có một mốc phát triển kĩ năng và trí não khác nhau. Nếu con bạn tập đi sớm thì ww sẽ đến sớm hơn các bé khác, nếu con bạn tập đi muộn thì ww sẽ muộn hơn so với bảng. Nếu để chắc chắn con bạn có đang rơi vào ww không, hãy kiểm tra các biểu hiện “khó ở” của con và những kĩ năng con đang luyện tập (Mẹ thử xem trong mấy tuần vừa rồi con có gì khác không, có đang muốn thử điều gì mới không, nhận thức có khác gì so với lúc trước không), nếu bạn nhận thấy câu trả lời là “Có” ở cả hai phía biểu hiện và kĩ năng thì bạn chuẩn bị tinh thần để đau đầu đi nhé.

HỎI:

Tính ww thế nào vậy ạ, em tra bảng thì thấy con mình nó nằm ở đâu đâu ấy nên hỏi cho biết chính xác. (Con em vài ngày nữa được 10 tháng.) (Mẹ Tramtram Dang)

ĐÁP:

Với bé khi đẻ trên 36 tuần, tính ww theo sinh nhật hay dự sinh đều được. Với bé đẻ dưới 36 tuần thì tính ww là ngày dự sinh trên siêu âm. Ngoài ra ww không phải chỉ dựa vào số tuần mà còn phải dựa vào biểu hiện và kết quả, vì ww có xê dịch với từng bé. Ví dụ, con bạn đang có dấu hiệu sắp bò được, bé trở nên khó ở, bạn tra bảng dấu hiệu thấy có từ năm dấu hiệu trở lên thì khả năng ww là rất cao, sau đó tầm 1 – 2 tuần (tùy bé nhé) bạn thấy con biết bò, biết làm trò mới mà trước đó bé chưa làm được hoặc sắp làm được mà còn gặp khó khăn. Bé dần dần trở nên ngoan hơn, vậy là đúng ww luôn. Tức là cần đối chiếu với bé. Ngoài ra, các bạn có thể tải app wonder weeks trên điện thoại. Hoặc vào trang thewonderweeks.com đăng ký “Leap alarm”, khi gần đến thời điểm con có dấu hiệu “quấy”, họ sẽ email nhắc nhở.

4. Thời gian “bão tố” sẽ kéo dài trong bao lâu?

Theo nghiên cứu thì thời gian bé rơi vào tuần “khủng hoảng” là khoảng 1 – 6 tuần. Bé càng lớn thì “mưa bão” càng lâu và mật độ khó chịu cũng sẽ mạnh hơn so với khi còn bé. Theo kinh nghiệm của nhiều mẹ, thì khoảng từ ww 46 trở đi thì mức độ quấy nhiễu, khó chiều, ăn ngủ thất thường và bám mẹ của các “đại ca” càng tăng lên theo độ tuổi và đỉnh điểm rơi vào ww 75 (Khoảng 18 tháng). Càng về sau, thời gian ww cũng lâu hơn, có bé còn ww theo kiểu đứt quãng, tức là 1 tuần hư lại 1 tuần ngoan kéo dài trong khoảng 6 tuần, thậm chí có bé kéo dài ww lên đến 8 tuần.

Tuy nhiên, đa số các bé sẽ bước vào thời kỳ “nắng đẹp” khi đã thành thạo kĩ năng mới. Ví dụ, khi bé đi vững, làm chủ được bước chân của mình, ít bị vấp ngã thì bé sẽ thường dễ tính hơn và quay trở lại nếp sinh hoạt ăn ngủ bình thường.

“Con em vừa trải qua ww 46 khá là vất vả. Trong thời gian ww thì đến giờ ăn, bé cứ cắn rồi nhè thức ăn. Sau cái ww này thì khả năng ăn thô lại tốt. Thái độ ăn uống tốt trở lại, ban đêm ngủ cũng ngon giấc hơn.” (Mẹ Thuy Le)

“Con nhà em không chịu ăn gì cả, cơm cả ngày được khoảng một thìa, cháo không ăn, sữa thì khi nào ngủ mới ăn; sữa chua, váng sữa đều từ chối. Tình trạng này kéo dài 2 tuần nay rồi, ww gì mà dài thế, em stress quá!” (Mẹ Nguyễn Thị Bích Ngọc).

5. Tóm tắt những biểu hiện “khó ở” và những kĩ năng bé sẽ học được trong ww

Dưới đây là bảng tóm tắt những biểu hiện “khó ở” và những kết quả về kĩ năng và trí não bé sẽ phát triển được sau thời kì ww. Bảng này dựa trên sự tham khảo cuốn sách The Wonder Weeks của hai tác giả Frans Plooji và Van de Hejit.

Lưu ý

Mẹ kiểm tra xem con có bệnh hay mọc răng không trước khi nghĩ đến ww.

Không phải cứ cần đủ các dấu hiệu “khó ở” mới là biểu hiện của ww, có bé có đủ, có bé chỉ vài biểu hiện, các mẹ hãy kiểm tra xem bé có đang học kĩ năng mới gì không nhé.

Sau mỗi kì ww, con sẽ có rất nhiều thay đổi, sẽ “lớn” lên một cách thần kỳ và càng về sau những kết quả sau thời kì khó ở sẽ càng nhiều lên. Tuy nhiên, con sẽ không bộc lộ tất cả các kết quả của một kì ww ngay trong một lúc mà sẽ xuất hiện tuần tự dựa theo sự chọn lựa của con. Những kĩ năng nào mà con thích và tự tin nhất sẽ đưực luyện tập và hoàn thiện trước. Những “kết quả” còn lại sẽ xuất hiện dần dần sau một vài tuần, một vài tháng và sang cả các chu kỳ ww tiếp theo.

BẢNG TÓM TẮT NHỮNG BIỂU HIỆN “KHÓ Ờ’ VÀ KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC CỦA BÉ SAU
THỜI KỲ ww










”Con mình đang ww 37 thôi, mình để ý thấy con có một số cái mới học được và thể hiện ra như tập trung xem xét đồ vật, chú ý nghe lời của mọi người xung quanh hơn, biết thêm nhiều nghĩa của từ hơn. Ví dụ hỏi các đồ vật trong nhà (một vài đồ thôi), bắt chước một vài hành động như vỗ tay, đưa tay lên mồm để baba, xoè tay để ầu yê,… thể hiện cảm xúc rõ rệt hơn như cáu thì rất cáu, vui rất vui, đùa nhiều hơn.” (Mẹ Hương Phùng)

“Bạn G nhà mình đang ww 46, triệu chứng rất đầy đủ, còn kỹ năng thì biết đứng chựng, bước (lao thì đúng hơn) 2 – 4 bước, nhận biết tốt thái độ của bố mẹ, thích lọ mọ gặm bàn ghế, chui đầu vào tủ, giỏ… để tìm đồ chơi.” (Mẹ Đông Hương)

6. Các mẹ cần làm gì? Khi con đang “bão tố”

– Cho con ngủ giấc đêm sớm hon bình thường 30 – 45 phút.

– Cắt đi 1 giấc ngày (áp dụng với tuần 12 – 26 hoặc 37 – 55 hoặc 64), trước khi cắt giấc ngày cho con mẹ kiểm tra các dấu hiệu cắt giấc.

– KHÔNG ÉP CON ĂN, đừng biến biếng ăn sinh lý thành biếng ăn tâm lý. Mẹ chỉ cần đợi đến lúc con ĐÓI con ĐÒI thì mẹ hãy cho ăn.

– Quan tâm con nhiều hon, cùng choi các trò choi để luyện tập các kĩ năng con đang
học.

– Khi con quấy khóc, giúp con quên đi sự khó chịu bằng cách cho con thực hiện hoạt động con thích nhất, mát xa cho con, cho con đi ra ngoài chơi, nghịch nước.

– KỆ, KỆ và KỆ. ww không phải là bé bị bệnh. Chỉ là quãng thời gian khó khăn của bé vì thế hãy giúp bé phát triển kĩ năng và duy trì nếp sinh hoạt của bé, mẹ không cần lo lắng gì thêm.

“Mỗi đợt bạn Bống ww là mình lại cho bạn bơi trong bể bơi bơm hơi vì bạn thích nước, đang đòi mẹ mà được thả vào bồn nước là bạn vui ngay.” (Mẹ Tâm Nguyễn)

“Để ww trôi qua một cách nhẹ nhàng cho cả mẹ và con, hai mẹ con hãy đi chơi, đi thăm thú bạn bè, rủ người này người kia về chơi v.v… Nói chung, có nhiều người nói chuyện và chơi với bé thì bé sẽ dạn hơn và bớt khó chịu hơn.” (Mẹ Linh Trần)

“Emily hết tuần 11 sang tuần 12 nàng dở chứng. Tuần trước em ăn ngoan là thế, đều đặn 3 giờ một bữa, bình thường em ngủ ngoan 10 – 12 tiếng liên tục không ọ ẹ tí nào, sang tuần 12 em ăn uống rất vớ vẩn. 3 giờ chẳng thấy em đòi ăn vẫn cho em ăn, em ăn được 40 ml rồi em quay sang chơi. Ngày em ăn ít tí tẹo, xong em cũng ngủ ngày linh tinh, cứ 45 phút em lại mò dậy gào thét làm mẹ lại mất công giãn giấc nên cảm thấy rất khủng hoảng. Chưa hết, đêm em ngủ được có 5 – 6 tiếng lại mò dậy đòi ăn, có đêm em dậy những 2 lần, một lần nửa đêm và một lần lúc 6h sáng.

Tối nay cho em lên gỉường lúc 18h30, thế mà hậm hực đến tận 20h50 mới yên ổn được. Mẹ ghét cái ww này, nhưng ít nhất mẹ biết nó không bị làm sao cả và nó sẽ qua đi nên kiên nhẫn chờ đợi thôi” (Mẹ Hachun Lyonnet)

BẢNG HỖ TRỢ BÉ HỌC CÁC KĨ NĂNG






7. Thời kì phát triển thể chất và Thời kì phát triển tinh thần, kĩ năng

Có giai đoạn cũng hay bị nhầm với ww, ví dụ con hay dậy đêm và ngày cũng thỉnh thoảng cáu bẳn là giai đoạn phát triển mạnh về thể chất (Growth Spurts – GS). Vậy, phân biệt hai giai đoạn này như thế nào?

Lưu ý về GS: Tâm lý chung của các mẹ khi thấy con ăn nhiều mà lại hay cáu kỉnh, ngủ không ra gì là tưởng con ăn không no, hoặc sữa của mẹ không đủ. Thực tế, việc con ăn nhiều lần và đòi ăn nhiều hơn là một cách để cơ thể mẹ tự điều chỉnh để tăng lượng sữa. Sai lầm của các mẹ lúc này là cho con ăn thêm sữa ngoài vì tưởng mình không đủ sữa cho con.

Sau thời kỳ phát triển thể chất (GS), sai lầm của các mẹ là bất chấp sự phản đối của các con, mà cho ăn quá dày và đòi hỏi con ăn nhiều dẫn đến ức chế tâm lý cả mẹ và con, đồng thời đảo lộn chu trình ăn ngủ của con.